July Vijgen wil het Limburgse dialect en de tradities levend houden
Alles voor die ene slogan of mooie zin in ‘t dialect! Ze gaat zitten, met pen en papier, denkt na en schrijft op. Zo ontstaan er aan de keukentafel van voormalig kleuterjuf, schrijfster, zangeres én beschermvrouw van de Breuker vastelaovend July Vijgen de mooiste versjes, verhalen en liedteksten. In het Limburgs dialect. Want dat is haar missie, het Limburgse dialect en de tradities levend houden.
Kamazäölke of waemeske
De koffie is ingeschonken en July vertelt. Dat ze werd geboren en getogen in Treebeek en inmiddels al jarenlang in Hoensbroek woont. Dat ze altijd al hield van verhalen en toneelspelen. En dat haar liefde voor woorden, zang en muziek haar letterlijk met de paplepel is ingegeven.
Haar moeder schreef liedjes en versjes en trad samen met July op. Opa van vaderskant kwam uit Linne en vader van moederskant uit Gulpen. Die verschillende dialecten kwamen samen in het gezin waarin July opgroeide.
“Mijn moeder schreef en mijn vader typte die schrijfsels uit. Maar daar waar mijn moeder bijvoorbeeld ‘kamazäölke’ schreef, maakte mijn vader daar ‘waemeske’ van.”
Eens een juf…
Veel creativiteit kon July ook kwijt in haar werk als kleuterleidster. Zingend en dansend stond ze 45 jaar voor verschillende groepen kleuters van de Franciscusschool in Treebeek.
In die tijd ontstond ook het idee voor een kinderboek over carnaval. Toen July met pensioen ging, voegde ze de daad bij het woord en schreef én illustreerde ze Joep wilt vastelaovend viere.
“Joep wil carnaval vieren, maar weet niet hoe. Alle facetten van vastelaovend leg ik uit in het boek: van het uitroepen van de prins tot het askruisje. De tekst is op rijm en in het Hoensbroeks dialect. Het refrein wordt steeds herhaald, want ja, eens een juf altijd een juf,” lacht July. “Juist van die herhaling leren kinderen veel.”
’t Ieëgelke
Ondertussen verscheen ook een versjesboek, gevuld met dialectgedichtjes over thema’s en onderwerpen die kinderen bezighouden. July’s lievelingsvers? ’t Ieëgelke.
D’r zoot ’n gans klaen ieëgelke
dao in ’t graas biej ós
dat ieëgelke dat hauw gedach
dat ’t vreugjaor al begósgangk toch vlot truuk, klaen ieëgelke
noa dien werm winterpleksjke
doe mós nog efkes sjlaope gaon
wat biste toch vuuër geksjkenog efkes wachte, nog get geduld
rus nog mer ’n bietje oet
En es ’t vreugjaor d’r da is
veulste de zón op diene sjnoet!
Tweetaligheid goed voor de hersenen
Ook in deze versjes verwerkte July kleine lesjes en grapjes: kleuren benoemen, tellen, dansjes en gebaren. Terwijl ze vertelt, springt ze op van haar stoel en draagt ze een van de versjes voor, compleet met bewegingen. Haar ogen glimmen en haar gezicht straalt.
Hier staat een vrouw die verschillende onderscheidingen ontving, waaronder een lintje van de koning, maar die vooral geniet van het doorgeven van haar liefde voor de Limburgse taal.
“Dat is mijn missie: het dialect levend houden. Tweetaligheid is goed voor de hersenen. Maar ook de waarde van carnaval, de saamhorigheid en het plezier wil ik laten zien.”
Is dat Engels?
De boekjes vinden hun weg tot ver buiten Limburg. “Een vriendin in Utrecht met haar roots in Schinveld las het boekje over Joep voor aan haar kleinzoon. Hij vroeg: ‘Oma, is dat Engels?’”
Ook met haar eigen kleinkinderen spreekt July bewust ‘plat’. “Voor mijn kleinzoon van 5 staat er als hij uit school komt altijd een bordje met iets lekkers klaar. Hij vraagt dan zelf al of ‘’t telderke’ al klaarstaat.”
Kindersnoetjes vol verwachting
Inspiratie haalt July uit alles wat er om haar heen gebeurt. Naast haar bed ligt standaard een schriftje. “Want ’s nachts schieten me vaak de mooiste woorden en zinnen te binnen. Ik denk dan altijd: die onthoud ik wel. Maar dat is dus niet zo. Dus schrijf ik ze meteen op. En als ik wandel, neem ik ze op.”
Alles voor die ene ludieke slogan, die mooie dialectzin of dat grappige woord. Nieuwe ideeën zijn er altijd, ook voor een derde boek. Maar daar wil July nog niet te veel over verklappen.
Wat ze wel graag vertelt, is dat ze met haar kinderboeken veel op pad gaat. Vooral het boek over Joep leest ze vaak interactief voor. “Dan krijg je niet alleen July op de voorleesstoel. Ook Joep komt mee, én een koffer vol spullen.”
“Dat vind ik geweldig: die kindersnoetjes vol verwachting, die rode wangetjes van plezier. En als een kind dan zegt: ‘Ik weet dat woord ook in het plat’, dan denk ik: de zaadjes zijn geplant.”
“Laten we het Limburgs omarmen, want het verbindt, geeft saamhorigheid en identiteit.”
Verkoopadressen
The Readshop in Hoensbroek en Boekhandel Van der Velden – Van Dam in Heerlen.
Het boek is ook te bestellen via: ward.vijgen@planet.nl.