Maand van de Geschiedenis: van Neanderthaler tot schuilkelder

Oktober is de Maand van de Geschiedenis. Ook in Brunssum. En dat betekent een maand lang de kans om op verschillende plekken in Brunssum spannende verhalen te ontdekken. Onze gids daarbij is… Hilde Vanneste.

Hilde Vanneste is sinds 2011 regioarcheoloog van Parkstad Limburg. Haar taak is het beheer, behouden, beschermen en ontsluiten van archeologische erfgoed. En daarbij staat ze, vaak letterlijk, in de (modder)put. Want onze bodem is rijk, heel rijk aan geschiedenis. Met sporen uit de tijd dat hier nog Neanderthalers rondliepen. De ijzertijd. De eerste boerderijen. De Romeinen. Het tijdperk van de middeleeuwse pottenbakkers…  

Sommige vondsten zijn veel jonger. Zo was Hilde ook betrokken bij de vondst, in 2020, van een intacte schuilkelder uit de Tweede Wereldoorlog. Die werd ontdekt bij sloopwerkzaamheden in de tuin van een particulier in De Egge. Een totaal onverwachte vondst, zegt Hilde. Het laat zien hoeveel onverwachte verrassingen onze eigen geschiedenis nog steeds in petto heeft.

Puzzel

De geschiedenis raast voort, eeuw na eeuw. Ons landschap verandert daardoor constant en ingrijpend. Maar voor de bodem onder onze voeten geldt dat veel minder: daar vind je nog volop sporen terug van onze geschiedenis, gevangen en bevroren in de tijd. Sporen die het verhaal vertellen van onze groot- en voorouders. Sporen die laten zien waar we vandaan komen en wie we zijn. Het zijn allemaal puzzelstukjes, zegt Hilde, en haar grootste uitdaging is om die puzzel zo compleet mogelijk te krijgen.

Wat veel mensen niet beseffen: we weten nog steeds heel veel niet van onze eigen geschiedenis. Neem de Romeinse tijd. Onze kennis van die tijd is best wel vervormd, zegt Hilde, op basis van wat is teruggevonden. Dat zijn vooral resten van stenen gebouwen zoals de talrijke villa’s, het badhuis en luxe graven. Maar er is veel minder bekend over de ‘gewone’ mensen uit die tijd omdat zij niet de middelen hadden om een stenen huis te bouwen. “De huizen van de gewone man waren eenvoudiger, gebouwd van hout of leem dat nu eenmaal sneller vergaat dan de Kunradersteen van de villa’s”.

Ons DNA

Hoewel Hilde het liefste “in de put” zit, brengt ze ook veel tijd bovengronds door. Haar persoonlijke missie daar: archeologie bij het publiek brengen. “Archeologie is van ons allemaal”, zegt ze. “Het zit letterlijk in ons DNA. Het is onze geschiedenis, het is wie wij zijn”.

Om het draagvlak voor archeologie te vergroten en de inwoners van Parkstad Limburg te betrekken bij de eigen geschiedenis, organiseren Hilde en haar collega’s uiteenlopende publieksactiviteiten. Zoals in 2023 met het project ‘Heel Heerlen Graaft’. Hierbij gingen 150 vrijwilligers, onder begeleiding van archeologen, op zoek naar het Romeinse verleden van Heerlen.

Ook in Brunssum zijn publieksactiviteiten gepland. Zo komt Hilde in oktober, tijdens de Maand van de Geschiedenis, naar Brunssum voor twee acties waarbij iedereen, jong en oud, van harte welkom is. 

Archeoroute

Zo kun je op donderdag 16 oktober met Hilde meefietsen op de Archeoroute in Brunssum. Onderweg vertelt ze wat voor bijzonders in Brunssum allemaal te ontdekken is. Zoals de geschiedenis van het Schutterspark en de oude landweer. Of het verhaal van de middeleeuwse pottenbakkers die Brunssum in die tijd internationaal beroemd maakten. Of maak kennis met de Reus van Brunssum en duik in de geschiedenis van het duizend jaar oude Clemenskerkje. 

Hilde over het Clemenskerkje: “We weten dat er een kerkje stond vanaf begin 11e eeuw. Maar in die fundamenten vinden we ook Romeinse sporen terug. Betekent dit dat er Romeins materiaal is gebruikt bij de bouw van het kerkje. Of stond op de plek van het kerkje al eerder een Romeins bouwwerk? Dat zijn vragen waarop we nog geen antwoord hebben”.

Tussen scherf en schat

Een andere activiteit in oktober is de ‘Tussen scherf en schat-dag’. Dat is een soort ‘Tussen kunst en kitsch’. Bij de ‘Tussen scherf en schat-dag’ gaat het niet om kunstvoorwerpen, maar om voorwerpen die ooit in de grond zijn gevonden: een steen, een munt, een scherf… Hilde en haar collega’s geven geen waardebepaling in geld. Wel geven ze antwoord op de vraag hoe oud een vondst is en of het een bijzondere vondst betreft. 

Hilde: “Veel sporen zijn onzichtbaar voor ongeoefende ogen. Een pot of scherf herkennen veel mensen wel. Maar veel sporen zijn minder opvallend en veel moeilijker te herkennen. Sporen uit de ijzertijd. Sporen van de vroegste boerderijen, van vroege waterputten en schuren. Terwijl die ook belangrijk zijn in de geschiedenis van Brunssum en deze regio. Dus ik roep iedereen op om bij twijfel naar de ‘Van scherf tot schat-dag’ te komen”.

Ook bezoekers zonder vondsten zijn van harte welkom. Hilde: “Je hoeft niet per se met een voorwerp te komen. Je mag ook een bijzonder verhaal meenemen”. Ze kijkt terug op 2020, toen ze in De Egge betrokken was bij het blootleggen van die unieke schuilkelder uit de Tweede Wereldoorlog. “Weet je wat die vondst ook zo bijzonder maakte? De bewoner kon er zelf nog verhalen over vertellen. Dat was een oude man die de schuilkelder nog kende uit zijn kindertijd. Toen we de schuilkelder gingen uitgraven, pakte hij een klapstoeltje erbij en vertelde er volop verhalen over”. 

Want ook verhalen zijn cruciaal om ons verleden te begrijpen, zegt Hilde. “Veel kennis en informatie zit bij mensen thuis. Soms op zolder of in kasten. En soms in familieverhalen. Die verhalen hebben we ook nodig, om de hiaten in de kennis van onze geschiedenis te vullen. Ik hoop daarom dat veel mensen naar de Maand van de Geschiedenis komen. Want die geschiedenis is van ons allemaal”.

Pssst...Tijdens de Maand van de Geschiedenis valt er van alles te beleven in Brunssum. Zoals de ‘Tussen scherf en schat-dag’ en de fietstocht langs de Archeoroute met Hilde Vanneste. Kom kijken naar een expositie gemaakt door kinderen van Brunssumse basisscholen. Of volg mini-collegetours. Ga op speurtocht in het centrum of op de Brunssummerheide. Of breng uitgestorven dieren weer tot leven!