Het lichaam spreekt: Terugblik op het Sociale Makers project in Brunssum West

Het begon voorzichtig. Met ontmoetingen. Met gesprekken. Met bewegingen die ooit diep onder de grond werden gemaakt. En het eindigde op het Treebeekplein, waar tientallen bewoners samenkwamen voor een manifestatie waarin verleden en heden elkaar raakten.

De afgelopen maanden werkte kunstenares Francine Claassen als Sociale Maker in Brunssum West. Rondom het Treebeekplein ontstond een levend kunstproject waarin jong en oud samen sporen achterlieten. Tastbaar en verbonden met de geschiedenis van de wijk.

Een warm ontvangst

Francine stapte zonder plan Treebeek binnen. “Ik ben heel open gestart,” vertelt ze. “Ik werd meteen uitgenodigd bij het buurtnetwerk en ben eigenlijk gewoon meegenomen. Van daaruit ben ik gaan zoeken naar combinaties tussen wie ik ben en wat hier leeft.”

Ideeën ontstonden organisch. Vanuit gesprekken, toevallige ontmoetingen en verbanden die zich vanzelf aandienden. “Ik werk heel procesmatig. Ik vind het belangrijk dat je de energie van dat proces ook terugziet in het eindwerk.”

Omdat Francine ook educator is, wilde ze nadrukkelijk jongeren betrekken. Ze klopte aan bij scholen en een dansstudio met de vraag om mee te doen. “Ik wilde ontdekken waar mijn manier van werken de wijk kon raken.”

Kunst vanuit het lichaam

Al snel kwam het mijnverleden als rode draad naar boven. “Treebeek is onlosmakelijk verbonden met de mijnen. Het zit hier in de genen. Veel kinderen groeien op met verhalen van opa’s die ondergronds werkten. Hun verhalen leven door in gezinnen. Die gemeenschappelijke achtergrond wilde ik vanuit een andere hoek benaderen.”

Francine koos bewust voor een lichamelijke insteek. “Er is al veel verteld over het mijnverleden. Ik wilde het meer een fysieke ervaring laten zijn. Dat jongeren het voelen in plaats van alleen horen.”

“Het mijnverleden leeft hier niet als geschiedenis, maar als gedeelde wortel. En die wortel verbindt — over generaties heen.”

Krachtige mijnbewegingen

Tijdens workshops op de BSO en basisschool Sint Franciscus deden oud-mijnwerkers Frans Cals-Dörenberg en Deddo Sondag bewegingen uit hun voormalige werk voor. Bukken. Tillen. Duwen. Herhalen. Bewegingen die zij niet alleen konden vertellen, maar letterlijk in hun lichaam dragen. Met hulp van Francine tekenden de kinderen die bewegingen met houtskool op grote doeken. Krachtig en abstract, vol energie.

“Hoe jonger de groep, hoe fanatieker,” lacht Francine. “Sommige kinderen vertelden thuis over het project en namen foto’s van hun opa mee. Heel bijzonder. Dan merk je hoe die geschiedenis nog leeft.”

De mijnbewegingen vormden later de basis voor een hedendaagse dans. Dansgroep D&D ontwikkelde een choreografie die tijdens de eindmanifestatie op het Treebeekplein werd opgevoerd.

300 krachthandjes

Bij Emma Nova zat Francine meteen met een tas klei aan tafel. “De eerste ‘krachthandjes’ braken het ijs. Zonder veel woorden ontstond er meteen verbinding,” vertelt ze.

Gedurende het project verzamelde Francine zo’n 300 handafdrukken van deelnemers. Jong, oud, kinderen, vrijwilligers. “Ik nam altijd een stuk klei mee. Een handafdruk is uniek. Een spoor van een gesprek.”

De afdrukken werden gebakken in een keramische oven en rondom het Treebeekplein neergelegd als ritueel moment. Samen vormen ze een cirkel van herinnering.

Alles vloeit in elkaar over

Onderweg kreeg het project steeds meer lagen. Buurtbewoonsters haakten een symbolische ketting met vingerafdrukken erin verwerkt. Een verwijzing naar verbondenheid én traditie.

Er werd een kostuum ontworpen, geïnspireerd op de ‘pungel’, het stoffen tasje dat mijnwerkers meenamen naar hun werk. Bij Emmastaete kwamen herinneringen los bij het zien van oude beelden en woorden uit het mijnverleden.

“Het ene vloeide steeds over in het andere,” zegt Francine. “Alles was onderdeel van hetzelfde verhaal.” Uiteindelijk worden alle elementen bewaard in het Mijnmuseum Brunssum.

Een aanstichter voor meer

De eindmanifestatie op woensdag 25 februari bracht alles samen. Met een korte introductie door de wethouder, de dansperformance, het dankwoord van Francine en een symbolische overdracht van de ketting samen met de kinderburgemeester. De buurt was uitgenodigd om deel te zijn van dit bijzondere moment. 

Wat hoopt Francine dat het Sociale Makers project heeft losgemaakt? “Dat mensen weten: onze sporen liggen daar. Dat al die sporen samen iets groters vormen en de gezamenlijkheid van Treebeek symboliseren.”

Ze ziet zichzelf vooral als een aanstichter. “Als dit project ervoor zorgt dat mensen elkaar vaker opzoeken op het plein, of dat er misschien jaarlijks iets ontstaat, dan is het geslaagd. Uiteindelijk moet de wijk het zelf verder oppakken. Maar de beweging is in gang gezet!”